W przeciwieństwie do państw Unii Europejskiej kraje członkowskie ASEAN głęboko się różnią pod względem poziomu rozwoju, kultury i  systemów politycznych. Dzielą je także spory terytorialne (np. między Tajlandią a Kambodżą) i ogromne dysproporcje społeczne. Główna oś podziału przebiega między dużo bardziej rozwiniętymi państwami założycielskimi ASEAN oraz Brunei, a mniej rozwiniętą czwórką krajów, które do organizacji dołączyły w latach 90. XX w.: Birmą, Kambodżą, Laosem i Wietnamem.

Skalę nierówności obrazuje fakt, że dochód narodowy przypadający na jednego mieszkańca Singapuru jest ponad 40-krotnie wyższy od PKB per capita w Birmie. Ogromne różnice ujawniają się również w kwestii warunków prowadzenia działalności gospodarczej. W rankingu Doing Business 2013 liderzy – Singapur, Malezja i Tajlandia – zajmują odpowiednio 1., 12. i 18. miejsce, podczas gdy Laos, Kambodża i Indonezja plasują się na 163., 133. i 128. pozycji. To skala rozpiętości znacznie większa niż ta, która występowała w integrującej się Europie.

Z kolei spory terytorialne między niektórymi państwami ASEAN utrudniają budowanie wspólnoty bezpieczeństwa w regionie. Jednocześnie fakt, że w ciągu prawie pół wieku funkcjonowania tej organizacji jej członkowie potrafili zapobiec eskalacji pojawiających się konfliktów (a część z nich rozwiązać), należy traktować jako równie ważne osiągnięcie, jak postępy w integracji ekonomicznej.

Z pewnością do tego sukcesu przyczynił się model relacji między państwami stowarzyszonymi, tzw. ASEAN way, opierający się na zasadzie nieinterwencji w sprawy wewnętrzne innych oraz podejmowania wspólnych decyzji na zasadzie konsensusu. To, co w przeszłości pozwoliło na neutralizację licznych napięć, obecnie coraz częściej postrzegane jest jednak jako bariera dla pogłębiania procesu integracji.

Wszystko to sprawia, że istnienie kilku „prędkości integracji” w  ramach ASEAN nie budzi kontrowersji, w  odróżnieniu od sytuacji w  UE. Wśród liderów azjatyckiej integracji, oprócz potężnej Indonezji (najbardziej ludnego państwa w regionie) oraz bogatego Singapuru (praktycznie globalnej i otwartej gospodarki), jest również Tajlandia, której bazująca na eksporcie gospodarka może skorzystać z liberalizacji handlu zarówno wewnątrz ASEAN, jak i w ramach ASEAN+3 oraz ASEAN+6. To właśnie Tajlandia zaproponowała na początku lat 90. XX w. utworzenie strefy wolnego handlu ASEAN.

Źródło: THINKTANK